Onderdeel van Pixfactory

Op werkdagen voor 15.00 besteld, morgen in huis

De zang van koolmees en pimpelmees oefen je in de winter

Download GRATIS het ebook '14 tips om meer te genieten van vogels' en ontvang onze 2 wekelijkse nieuwsbrief met de meest recente artikelen op vogelskijken.nl

 
De zang van koolmees en pimpelmees kun je al in de winter goed oefenen.
Koolmees en pimpelmees met elkaar in conflict. Fotograaf: Gejo Wassink

Een heel vroege koolmees

Lang geleden fietste ik vroeg in december met Kees, een doorgewinterde vogelaar, door het Groningse land. We waren bezig met een watervogeltelling en onderweg van de ene naar de andere plas reden we langs een boerderij met veel begroeiing eromheen. Vanuit het groen klonk een helder, ritmisch ti-tu-ti-tu-ti-tu, een geluid dat me meer zei dan dat van de vele soorten eenden waar we naar op zoek waren. ‘Hé hoor je dat, een koolmees,’ zei ik. Kees hoorde niet alleen de koolmees, maar ook de verbazing in mijn stem. ‘Dat is helemaal niet gek hoor, begin december,’ zei hij. Sinds dat jaar begint voor mij de lente op 8 december, de dag dat ik leerde dat koolmezen geen boodschap hebben aan onze indeling van de seizoenen.

Koolmees in de sneeuw
Koolmees. Fotograaf: Annie Keizer

Een bijna net zo vroege pimpelmees

De koolmees is niet de enige mezensoort die er vroeg bij is, de pimpelmees kan er ook wat van. Zo liep ik ooit eind december door het Vondelpark in Amsterdam. De stadse drukte werd, in mijn beleving, overstemd door het heldere belletje van een zingende pimpelmees. Ik keek omhoog en zag de vogel hoog boven me in een boomkroon, met daarachter een helderblauwe winterlucht. Schitterend! Het belletje van de pimpelmees sloot wat mij betreft perfect aan bij de winterse omstandigheden. Het klonk liefelijk, elegant en had niet misstaan als belletje aan een arrenslee.

Pimpelmees
Pimpelmees. Fotograaf: Annie Keizer

Hoor de mezen!

Het mooie van de vroege mezenzang is dat je in de winter al de kans krijgt de liedjes van beide soorten goed te leren kennen. De mezen zijn niet schuw en de bomen zijn nog kaal, dus je kunt ze uitgebreid bekijken terwijl je naar ze luistert, of andersom. Daarnaast is het vogelkoor nog niet zo uitbundig als later in het seizoen, wat de kans groter maakt er eentje te ontdekken.

Het ritme van de koolmees

Het bekendste liedje van de koolmees is de al eerder genoemde ti-tu-ti-tu-ti-tu. Gekscherend wordt weleens gezegd dat de vogel slechts twee noten op zijn zang heeft, maar wel eindeloos kan variëren binnen zijn beperkte mogelijkheden. Het eerste klopt niet, het tweede wel. Naast de ti en de tu heeft hij de beschikking over nootjes met een andere toonhoogte, minder gepolijste nootjes en riedeltjes van op- of aflopende, razendsnel voorgedragen toonladdertjes. Dit soort toonladdertjes hoor je pas goed wanneer je het geluid vertraagt. Ook hoor je weleens varianten met ritmewisselingen en/of een nootje dat zo hoog en snel gezongen wordt dat hij voor ons amper te horen is.

tu-ti-tu-ti-tu-tu (Henk Meeuwsen | BirdSounds Europe app)
Drietonig, minder gepolijst en kort hoog nootje (Henk Meeuwsen | BirdSounds Europe app)
Combinatie en ritmewisselingen (Henk Meeuwsen | BirdSounds Europe app)
Enkele toon en razendsnel toonladdertje (Henk Meeuwsen)
Enkele toon en razendsnel toonladdertje 3 x vertraagd (Henk Meeuwsen)

Het belletje van de pimpelmees

De zang van de pimpelmees is net wat ijler dan die van de koolmees en niet zo ritmisch van aard. De typische pimpelmeeszang begint met een of enkele hoge, schelle toontjes die worden gevolgd door een serie snel opeenvolgende, iets lagere nootjes van gelijke toonhoogte, het zogenaamde belletje. Ook de pimpelmees kent aardig wat zangvarianten en soms ontbreekt het hoge beginnootje, het belletje, of allebei. En dan begint het liedje zomaar een beetje op dat van een koolmees te lijken. Bedenk dan dat de zang van de pimpelmees altijd wat dunner en ijler klinkt.

Liedje met belletje (Henk Meeuwsen | BirdSounds Europe app)
Twee keer lang en hoog, twee keer kort en laag (Henk Meeuwsen | BirdSounds Europe app)
Kort hoog en langer, rauwer laag (Henk Meeuwsen | BirdSounds Europe app)

Naar mezen kun je eindeloos blijven luisteren

Zodra je de meest gehoorde liedjes van beide soorten onder de knie hebt, wordt het nog leuker, interessanter zo je wilt. Dan kun je je gaan toeleggen op het verzamelen van zoveel mogelijk varianten van de koolmezen- en pimpelmezenzang. Echt, het is de moeite waard! Vind je dit allemaal iets te ver gaan, wat ik me ook wel weer kan voorstellen, dan is het op zijn minst de moeite waard eens wat langer te luisteren naar deze twee doodgewone soorten. Ze voorzien de winter van een vleugje lente, nog voordat hij goed en wel begonnen is, iets waar ik elk jaar weer blij van word.

Wil je meer weten over deze vogelsoorten? Klik dan hier.

4 reacties

  1. Erg leuk stukje over deze twee mezen! Ik ben pas dit jaar (2022) begonnen met vogelen en deze soorten op gehoor uit elkaar houden is toch nog een hele uitdaging! Eens kijken of ik ze deze winter wat beter onder de knie kan krijgen.

  2. Dankjewel Lotte!
    Veel tijd doorbrengen met deze twee soorten dus. Gelukkig kom je ze (bijna) overal tegen. Wie weet, ga je na verloop van tijd het verschil in timbre horen en dan maakt het niet meer uit wat ze zingen.
    Disclaimer: koolmezen kunnen soms rare zangfratsen uithalen (en dat maakt ze nog leuker).

    1. Heel interessante en mooi geschreven verhaal over deze blijkbaar wat eigenzinnige vogels. Ik vraag mij af of mezen misschien gewoon door de seizoenen heen zingen?! Maar blijkbaar maken ze wel een pauze… heeft dat met temperatuur en licht te maken?

  3. Dankjewel Dirk!
    Je zou kunnen zeggen dat de koolmees en pimpelmees het hele jaar door wel zingend te horen zijn, maar vanaf juli t/m november zul je ze amper horen zingen. Wanneer de jongen zijn uitgevlogen en er geen territorium meer gevormd en verdedigd hoeft te worden, kunnen ze een stuk rustiger aan doen. In december komen ze weer langzaam op gang. Ze hebben ook diverse soorten roepjes en die hoor je het hele jaar door, om contact te houden met elkaar bijvoorbeeld.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Geef een reactie

4 reacties

  1. Erg leuk stukje over deze twee mezen! Ik ben pas dit jaar (2022) begonnen met vogelen en deze soorten op gehoor uit elkaar houden is toch nog een hele uitdaging! Eens kijken of ik ze deze winter wat beter onder de knie kan krijgen.

  2. Dankjewel Lotte!
    Veel tijd doorbrengen met deze twee soorten dus. Gelukkig kom je ze (bijna) overal tegen. Wie weet, ga je na verloop van tijd het verschil in timbre horen en dan maakt het niet meer uit wat ze zingen.
    Disclaimer: koolmezen kunnen soms rare zangfratsen uithalen (en dat maakt ze nog leuker).

    1. Heel interessante en mooi geschreven verhaal over deze blijkbaar wat eigenzinnige vogels. Ik vraag mij af of mezen misschien gewoon door de seizoenen heen zingen?! Maar blijkbaar maken ze wel een pauze… heeft dat met temperatuur en licht te maken?

  3. Dankjewel Dirk!
    Je zou kunnen zeggen dat de koolmees en pimpelmees het hele jaar door wel zingend te horen zijn, maar vanaf juli t/m november zul je ze amper horen zingen. Wanneer de jongen zijn uitgevlogen en er geen territorium meer gevormd en verdedigd hoeft te worden, kunnen ze een stuk rustiger aan doen. In december komen ze weer langzaam op gang. Ze hebben ook diverse soorten roepjes en die hoor je het hele jaar door, om contact te houden met elkaar bijvoorbeeld.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze artikelen vind je vast ook interessant: