Kenmerken

Nachtzwaluwen worden in de late avond en nacht actief en jagen dan op grote vliegende insecten zoals nachtvlinders. Overdag is een nachtzwaluw door zijn perfecte schutkleur vrijwel onzichtbaar daarbij kan hij onbeweeglijk in de lengterichting van een boomtak zitten waardoor hij niet opvalt. Ook zitten nachtzwaluwen op de grond en blijven onbeweeglijk zitten en sluiten de ogen als ze benaderd worden ook weer volledig vertrouwend op hun schutkleur. Opvliegen doen ze pas op het allerlaatste moment. Het leefgebied van nachtzwaluwen is met name op de Veluwe en in Noord-Brabant te vinden en in mindere mate in Drenthe, Overijssel en Limburg. Ze broeden op de grond op heidevelden, dennenbossen en in de buurt van zandverstuivingen.

Kleed man

Het mannetje heeft een paar specifieke en onderscheidende kenmerken ten opzichte van het vrouwtje. Zo hebben de buitenste staartveren een helderwitte vlek aan het uiteinde die ook bij weinig licht goed opvallen. Ook de drie buitenste handpennen(P8,P9 en P10) zijn voorzien van een helderwitte vlek. In de zithouding vormen de kleine dekveren met witte top een soort van vleugelstreep. Verder heeft het verenkleed een gemarmerde tekening. In verhouding tot de kop heeft de nachtzwaluw een hele kleine snavel en hebben ze hele grote donkere ogen die zorgen voor uitstekend zicht in het donker.

Kleed vrouw

Het vrouwtje is meer egaal bruin gekleurd en mist de helderwitte vlekken op de uiteinden van de handpennen(P8,P9 en P10) . Ook de vlekken op de buitenste staartpennen zijn slechts diffuus lichter gekleurd. Verder zijn alle onderdelen in alle kleden fijn gebandeerd wat het verenkleed een gemarmerde uiterlijk geeft.

Kenmerkend gedrag

Nachtzwaluwen slapen overdag op de grond of op een tak in een boom waar ze door hun schutkleur vrijwel onzichtbaar zijn. Ze broeden op de kale grond en maken geen nest wat de nodige risico’s met zich mee brengt. Soms broeden ze onder een boom of struik maar meestal op een open vlakte met bijvoorbeeld heidepollen. Vrouwtjes broeden de eieren uit en als het vrouwtje aan een tweede nest begint, neemt het mannetje de broedzorg voor het eerste nest over. Als de schemer invalt begint het mannetje te zingen wat het best te omschrijven is als een lange ratel met enkele hoog-laag variaties wat deze zang mysterieus doet klinken. Tijdens de balts vliegt het mannetje op en slaat met de vleugels tegen elkaar wat te vergelijken is met handenklappen. Het silhouet van een vliegende nachtzwaluw kan een valkachtige indruk geven.

Gelijkende soorten

Waar de nachtzwaluw op nachtvlinders jaagt, jaagt de koekoek juist op de harige rupsen van nachtvlinders. Dus deze voedselvoorkeur is misschien nog wel de grootste overeenkomst tussen de twee vogels. In de vlucht hebben beide vogels een valkachtig silhouet en als je niet al te kritisch kijkt heeft de koekoek wel wat we van een nachtzwaluw.

Wist je dat?

• De nachtzwaluw de enige vogel in Europa is die ‘s-nachts op insecten jaagt? Nachtzwaluwen jagen op nachtvlinders en kevers die bijvoorbeeld door rondlopend vee opvliegen.
• De wetenschappelijke naam van de nachtzwaluw, “Caprimulgus” letterlijk geitenmelker betekent? Men dacht vroeger dan nachtzwaluwen ‘s-nachts geiten melkte.