Vogels kijken in winterse omstandigheden

Als het echt winters wordt en er sneeuw valt of ijs ligt, gaat menig vogelaarshart sneller kloppen. Het betekent over het algemeen dat vogels ander gedrag vertonen en beter zichtbaar zijn. En als je een hele dag buiten bent, zie je wellicht ook die ene bijzondere wintergasten. Hoe je in de praktijk optimaal kunt genieten van vogels tijdens zo’n sneeuw- of vorstperiode lees je in dit artikel.

Alles draait om voedsel

’s Winters zijn de dagen kort en de energiebehoefte van vogels is hoog, dat betekent dat alles in het teken staat van voedsel verzamelen. Sowieso voor de meeste zang- en tuinvogels. Andere vogels zoals smienten rusten vooral overdag en grazen ’s nachts.

Doordat alles in het teken staat van voedsel vinden, zijn vogels over het algemeen beter zichtbaar. Ze verliezen een deel van hun schuwheid omdat ze moeten overleven. Het leuke is dat je dit juist in je eigen tuin of woonwijk kunt meemaken. Je hoeft er niet ver voor op pad, wat met heftige sneeuwval ook helemaal niet praktisch is. En juist in je eigen buurt weet je waar zwarte elzen staan, waar je sijsjes of barmsijzen kunt zien. Je kent de vijvers, waar je wellicht watersnip of houtsnip kunt zien. De truc is om heel regelmatig stil te staan, te luisteren en soms gewoon een uurtje op één plek blijven staan. Voor je het weet trekt er van alles voorbij: staartmezen, goudvinken, koperwieken, roodborsten, sijsjes en een overvliegende wulp.

Ander gedrag

Doordat bij sneeuw de bodem bedekt is, moeten sommige vogels op een andere manier aan voedsel komen. Je ziet bijvoorbeeld dat houtsnippen de bossen verlaten en meer naar stedelijk gebied trekken om bij randen van vijvers voedsel te zoeken, andere snipachtigen kun je daar ook aantreffen. Bovendien is hun camouflage dan in hun nadeel: ze steken enorm af tegen de witte sneeuw.

Als er ijs ligt, klonteren vogels samen in de wakken die er nog zijn en vind je makkelijker grote concentraties vogels op grote buitenwateren. Ook ijsvogels zijn afhankelijk van wakken en kun je daar aantreffen. Als je weet dat er bij jou in de buurt ijsvogels voorkomen, kun je er wellicht voor kiezen om op enkele plekken wakken te maken, zodat ze kunnen blijven jagen.

Leuk weetje: ik heb ooit een waterpieper in de winter gezien die hetzelfde gedrag liet zien als bovenstaande roerdomp. Op dezelfde manier ving de waterpieper daadwerkelijk een minivisje in een sloot!

Vorsttrek

Een fenomeen dat zich voordoet bij langduriger vorst- en sneeuwperiodes is dat vogels wegtrekken naar zuidelijker oorden, net rond of voorbij de vorstgrens. Je ziet dit nu bijvoorbeeld bij kraanvogels. Er zaten nog altijd duizenden vogels in noordwest Duitsland. Deze vogels zijn de afgelopen weken en dagen richting Frankrijk vertrokken. Maar je ziet het ook bij kieviten, bij een gesloten sneeuwdek wordt het te moeilijk voor ze om voedsel te vinden.

Bij voedselschaarste in het noorden of oosten van Europa zie je influxen of invasies van soorten, zoals vorig jaar grote barmsijzen of in andere jaren kruisbekken of pestvogels.

Wat je zeker moet doen tijdens winterse periodes:

1. Naar buiten gaan. Overwin het idee dat het koud is en ervaar hoe tof en bevredigend het is als je een aantal uren buiten bent geweest en mooie dingen hebt gezien.
2. Check elk slootje. Niet elke sloot of vaart is hetzelfde, je hebt kwelsloten die veel langer ijsvrij blijven. Dit kan een vogels aantrekken die daar alsnog aan voedsel kunnen komen. Bij 99 slootjes van je bot, maar bij de 100^e is het raak. Als je zorgt dat het een gewoonte wordt dat je alles checkt, zul je meer zien en ontdekken.
3. Ga op zoek naar wakken bij grote open wateren en verwonder je over de hoeveelheid vogels en diversiteit aan soorten. Je ziet daar bijv. brilduikers, grote zaagbekken, nonnetjes, kleine zwanen.
4. Speur grote groepen af op zoek naar bijzondere soorten, zoals een taigarietgans of roodhalsgans in grote groepen ganzen.

Kleding

Als je goed gekleed bent, lees: warm en waterdicht, zul je merken dat het een feest is om buiten te zijn. Bij voorkeur wandel je of kijk je vogels met de fiets als vervoermiddel, dit houd je warm.

Thermo ondergoed, handschoenen van The Heat Company, laarzen van Muckboot, die warm zijn tot -18 graden, een waterdichte jas, een gevoerde outdoorbroek, een nekwarmer, wollen sokken: het maakt het vogelskijken in de winter veel prettiger.

Ultiem!

Er gaat weinig boven het gevoel dat je heerlijk warm bent, je de koude op je wangen voelt en intussen volop aan het genieten bent van de mooiste vogelsoorten.