Zo herken je de zwarte mees

Kenmerken

Zwarte mezen zijn klein en alleen de staartmees is iets kleiner maar die oogt door zijn hele lange staart een stuk groter. De zwarte mees is veel bleker dan de kleurrijke pimpel- en koolmees en is zelfs een wat kleurloze mees te noemen. Ze leven vooral op de zandgronden in naaldbomen en zoeken daar vooral naar insecten zoals gaasvliegen, spinnen, rupsen en mieren. In de winter zoeken ze ook naar zaden van bijvoorbeeld lariksen en fijnsparren. Zwarte mezen nestelen in allerlei holtes en kunnen zelfs op de grond in muizenholen broeden. In een goed jaar kunnen veel Russische zwarte mezen de winter in ons land doorbrengen maar doorgaans trekken deze mezen door. De trek vind met name overdag plaats.

Verenkleed

De geslachten zijn niet of nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Vrouwtjes hebben een iets minder glanzende zwarte kruin dan de mannetjes. Als de zwarte mees geïrriteerd raakt kan de mees zijn kruinveren opzetten waardoor hij een kuifje krijgt. Van de vrij grote zwarte kop zijn de wangen helder wit net als de kenmerkende rechthoekige nekvlek die doorloopt tot aan de kruin. De keel is voorzien van een vrij grote zwarte driehoekige vlek. De handdekveren en schouders zijn blauwgrijs gekleurd. Op de grijsblauwe vleugels zijn twee witte vleugelstrepen te zien. De onderdelen zijn verder grauw tot zelfs enigszins grijsbruin van kleur.

Juveniel kleed

De juveniele zwarte mees is veel bruiner van kleur dan een adulte zwarte mees. Op de vleugels van een juveniele vogel ontbreken de twee lichte bijna witte vleugelstrepen en samen met de bovendekveren oogt de juveniele vogel egaal lichtbruin. De kop heeft al wel de kenmerkende zwarte pet en witte keel waardoor hij eerder op een “vale” en diffuse adulte vogel lijkt. Al snel ruien de grote dekveren en verschijnen ook de lichte vleugelstrepen waardoor de jonge vogel op een adult exemplaar gaat lijken.

Kenmerkend gedrag

Zwarte mezen zitten in tegenstelling tot pimpel- en koolmezen voornamelijk in naaldbomen. Zwarte mezen zijn heel beweeglijk en altijd actief op zoek naar voedsel. Ze springen van tak naar tak en hangen soms ondersteboven aan dunne takjes om insecten te zoeken. Zwarte mezen leggen in de herfst voedselvoorraden aan en verstoppen voedsel tussen schors en in spleten van boomtakken en -stammen. In de winter zoeken verschillende mezensoorten en ook goudhanen elkaar op en brengen samen de winter door. Een zwarte mees is de kleinste mees en is dus ook kleiner dan de kleine pimpelmees. De staartmees is weliswaar iets kleiner maar behoort niet tot de “echte” mezen maar behoort tot een aparte familie.

Gelijkende soorten

De tekening van de koolmees lijkt nog het meest op de tekening van een zwarte mees. De koolmees is wel geler van kleur, is minder grauw gekleurd en heeft een zwarte zogenaamde stropdas, dit is een zwart streep die over de borst en buik loopt. Die zwarte streep is bij mannetjes langer dan bij de vrouwtjes koolmezen. Op de vleugel is bij een koolmees maar een witte vleugelstreep te zien. Daarbij leven koolmezen door het hele land in allerlei biotopen van woonwijken tot bossen terwijl de zwarte mees vooral in naaldbomen te vinden is. Heel af en toe wil een zwarte mees in de winter weleens een voedertafel bezoeken maar is daar veel minder te zien dan de meer algemenere kool- en pimpelmees.

Wist je dat?

• Zwarte mezen voedselvoorraadjes kunnen aanleggen en ook voedseloverschotten kunnen verstoppen voor later?
• Als je de naam van de koolmees letterlijk vertaald naar het Engels dan heet die koolmees “Coal Tit”, maar Coal Tit is in Engeland juist de naam van een zwarte mees. Een koolmees heet in Engeland “Greater Tit”.