Zo herken je de torenvalk

Kenmerken

Een torenvalk is een vrij kleine valk die overal in het open land maar vooral in het boerenland van Nederland voorkomt. Met name te zien in het open agrarische gebied en in bermen langs wegen waar de torenvalk al ´biddend´ op muizen jaagt. Een torenvalk vangt uitsluitend prooien op de grond en is niet snel genoeg om prooien in de lucht te slaan. Als de vogel niet jaagt zit hij ergens hoog op een zitpost en houdt de omgeving nauwlettend in de gaten. De aantallen torenvalken nemen jaarlijks af en is de torenvalk niet meer de meest algemeen voorkomende roofvogel van ons land. Torenvalken bouwen zelf geen nest maar broeden in oude kraaiennesten of in nestkasten die speciaal voor torenvalken in het open landschap en ook in fruitboomgaarden worden geplaatst.

Kleed man

Een torenvalk mannetje heeft een blauwgrijze kop en uniform blauwgrijze stuit en lange staart. De eindband van de blauwgrijze staart is zwart met witte veerpunten. De bovendelen, alle dekveren en schouderveren, zijn kastanjebruin gekleurd en elke veer heeft een zwarte driehoek in de top. De borst is lichtgrijsbruin van kleur en is bedekt met ronde druppelvormige vlekken. De korte poten met vrij korte tenen zijn geel tot oranjegeel gekleurd en voorzien van scherpe donkere nagels. De snavelbasis is geel gekleurd en het donkere oog heeft een smalle gele oogring.

Kleed vrouw

Het verenkleed van een vrouwtje torenvalk is minder opvallend gekleurd dan van een mannetje en is wat uniformer warm roodbruin gekleurd. Het vrouwtje heeft een meer roodbruine kop met een zichtbare baardstreep. De kleur van de kopveren is vergelijkbaar met de bovendekveren. Een vrouwtje mist de opvallende grijze kopveren van een man. De staart is ook roodbruin en voorzien van duidelijke donkere dwarsstrepen en heeft een brede donkere eindband. Bij een ouder exemplaar is de stuit lichter zwak grijzig van kleur en is de bandering op de staart ook zwakker getekend.

Juveniel kleed

Een juveniele mannetjes torenvalk is te herkennen aan de smalle staartbandering, lichtgrijze bovenstaartdekveren en lichte staartpenbasis. Juveniele vrouwtjes hebben meestal een bredere staartbandering. De borst is diffuus gestreept en de handpennen hebben goed zichtbare lichte toppen dit in tegenstelling tot de toppen van de handpennen van adulte exemplaren. Behalve hun juveniele verenkleed is in het begin hun jachttechniek ook nog niet ontwikkeld. Juveniele torenvalken jagen dan vooral lopend over de grond op kevers en torren en pas later schakelen ze over op muizen die al biddend worden opgespoord.

Kenmerkend gedrag

Een torenvalk kan `stilstaan´ in de lucht. Dit is een speciale techniek waarbij de vleugels en staart zo afgestemd worden op de windkracht dat de torenvalk niet vooruit vliegt. Torenvalken hangen dan stil in de lucht en houden hun kop volledig stil en daardoor zien ze alles wat beweegt op de grond. Dit is een techniek die ervoor zorgt dat de torenvalk een prooi in het gras op kan sporen en met een zogenaamde stootduik vangt. Torenvalken bouwen zelf geen nesten maar broeden in nestkasten of oude kraaiennesten.

Gelijkende soorten

De boomvalk lijkt op de torenvalk. Beide vogels hebben een vergelijkbaar silhouet en zijn ook even groot en delen in de zomer ook deels het leefgebied. Boomvalken zijn in Nederland van april tot september aanwezig en zijn de laatste jaren met name in het agrarisch gebied te vinden. Boomvalken gebruiken ook oude kraaiennesten om in te broeden maar broeden niet in nestkasten. Het zijn geen voedselconcurrenten van elkaar want boomvalken zijn gespecialiseerd in het vangen van libellen en kunnen zelfs zwaluwen in de lucht vangen. Torenvalken zijn daar te langzaam voor.

Wist je dat?

• Torenvalken om in leven te blijven 3 tot 4 muizen per dag moeten vangen? Torenvalken die in de stad leven vangen in plaats van muizen vooral mussen en spreeuwen.
• Windtunnel tests uitgewezen hebben dat een torenvalk zijn kop tijdens het bidden minder dan 2 millimeter verplaatst? Daardoor kan een torenvalk zich nauwkeurig focussen op een prooi.