Zo herken je de steenuil

Kenmerken

2026 is het jaar van de steenuil en dat is niet voor niets. Het gaat al heel wat jaren bergafwaarts met de steenuil. Het is dus tijd dat deze uil van het (half)open cultuurlandschap extra aandacht krijgt. De achteruitgang wordt onder andere veroorzaakt door de afname van zijn leefgebied zoals kleinschalige ietwat rommelige boerenerven. Door de grootschaligheid en het daardoor steeds meer monotone agrarische gebied vinden steenuilen steeds minder geschikte leefgebieden. Deze kleinste uil van ons land, maar niet de kleinste uil van Europa, heeft het daardoor extra moeilijk. Op plekken waar het nog wel goed gaat, kun je de steenuilen ook overdag zien jagen.

Verenkleed

De steenuil is met zijn kleine gestalte een geduchte roofvogel die met zijn forse bevederde poten muizen, kleine zoogdieren, kevers, insecten en zelfs vogeltjes kan vangen. De kop van een steenuil is grijs en oogt vrij plat. Een adulte steenuil heeft lange wenkbrauwstrepen die hem een strenge of felle gezichtsuitdrukking geeft. De iris is felgeel en steekt af tegen de donkere gezichtssluier. De vleugels zijn grof wit gevlekt zonder vast patroon. De bovendelen zijn grijs en op onderdelen wittig gekleurd. De borst heeft alleen strepen in de lengterichting.

Juveniel kleed

Juveniele steenuilen behouden nadat ze zijn uitgevlogen nog enige tijd het 2e donskleed. Met nam de kop is in deze levensfase minder nadrukkelijk getekend en ontbreekt de lange witte wenkbrauwstreep grotendeels. Pas later verschijnen de echte veren en dan is het verenkleed van de jonge steenuil ook vrijwel identiek aan het verenkleed van een adulte steenuil.

Kenmerkend gedrag

Steenuilen kunnen ook in de omgeving van menselijk aanwezigheid gezien worden. Ze schuwen de aanwezigheid van mensen niet. De steenuil kan daarom ook een erfvogel genoemd worden als de omstandigheden maar kloppen. Gevarieerd met voldoende schuilgelegenheid, paaltjes of hekjes waarvandaan gejaagd kan worden en in de buurt van geschikte nestgelegenheden zoals knotwilgen, nissen of speciale steenuilen nestkasten. Steenuilen in het oosten van Nederland waar voornamelijk zandgronden te vinden zijn doen het daar goed maar de steenuilen in het westen op de kleigrond hebben het een stuk moeilijker. Steenuilen kunnen met mooi zonnig weer genieten van de zonnewarmte. Je ziet ze dan overdag samen op een mooie plekje in de zon zitten. Een steenuil ‘Knikt’ regelmatig met gehele lichaam en de vlucht laag boven de grond en maakt dan een golvende beweging. Steenuilen kun je ook overdag zien jagen, zeker als jonge uiltjes in de nestholte of -kast zitten.

Gelijkende soorten

Een dwerguil komt wat uiterlijk betreft nog enigszins in de buurt bij de steenuil al zullen de twee soorten elkaar hier in Nederland niet snel tegenkomen. De dwerguil leeft met name in Noord- en Centraal Europa. Toch broeden alweer een aantal jaren dwerguilen in België en Duitsland en zouden de twee soorten elkaar in de toekomst in Nederland tegen kunnen komen. De dwerguil is zelfs nog iets kleiner dan de steenuil en wordt in Duitsland ook wel muisuil genoemd. Heeft ook een gele iris en jaagt ook overdag net als de steenuil. Ook hebben de twee uilensoorten een vergelijkbaar eetpatroon en staan ook kleine vogeltjes op het menu.

Wist je dat?

• In het voorjaar, aan het begin van het broedseizoen, de mannetjes steenuil het vrouwtje prooien aanbied als cadeau?
• Een steenuil een holenbroeder is en zelf geen nesten bouwt? Ze nestelen in boomholtes, oude schuurtjes en speciale steenuilen nestkasten.
• Steenuilen erg plaatstrouw zijn? Je kunt ze ook buiten het broedseizoen vaak in de buurt van de broedplaats zien.