Zo herken je de pijlstaart

Kenmerken

Een pijlstaart is een prachtige elegante eend die zijn naam dankt aan zijn opvallend lange puntige staart. Als deze eend zijn kop onderwater steekt om voedsel te zoeken, steken de lange staartveren als pijlen in de lucht. Het zijn grote eenden die net zo groot zijn als wilde eenden en door die lange staart wordt dat ook nog eens extra geaccentueerd. Vrijwel alle andere eendensoorten die in het binnenland voorkomen zijn kleiner. Pijlstaarten zijn in de winter in heel Nederland tot en met de zoute kustwateren zoals de Wadden en de Delta te vinden. Pijlstaarten broeden in Scandinavië, IJsland en Rusland met als zwaartepunt Finland. Heel onregelmatig worden in Nederland wel eens enkele broedgevallen vastgesteld.

Kleed man

Mannetjes zijn prachtig getekend en die contrastrijke tekening maakt dat de pijlstaart er zo elegant uitziet. Het wit van de borst loopt over de lange nek uit in een sierlijke witte krul tot achter het oor op de egaal chocoladebruine kop. De snavel is aan weerszijden staalblauw gekleurd en kan in het eclipskleed zelfs naar lichtblauw kleuren. Vanaf de witte borst, kleurt het lichaam van de pijlstaart tot aan de staart overwegend grijs met op de rug enkele zwarte en roomkleurige veren. De lange staartveren zijn zwart-wit gekleurd met aan het begin een zwart-groene staartbasis.

Kleed vrouw

Een vrouwtje pijlstaart is net als zoveel vrouwtjes eenden overwegend bruin gekleurd. De snavel van een pijlstaart vrouw heeft een vaag patroon en is vrijwel uniform donkergrijs gekleurd. Het lichaam is daarentegen juist sterk en grofgetekend met een egaal lichtbruin gekleurde kop. De poten zijn in alle kleden grijs gekleurd.

Juveniel kleed

Een juveniele pijlstaart heeft in grote lijnen hetzelfde verenkleed als een vrouwtje pijlstaart en ook een vergelijkbaar verenkleed als een man pijlstaart in eclipskleed. Het gaat dan om subtiele verschillen zoals een fijner en regelmatiger gevlekt verenkleed. De dekveren zijn smal en puntig en vormen strakke banen. De genoemde kenmerken gelden overigens voor alle juveniele grondeleenden. In de winter is bij een juveniele vogel aan de kleur van de snavel te zien welk geslacht de vogel heeft. Bij vrouwtjes is de snavel egaal en grijs en bij mannetjes is de snavel blauw met zwart culmen(middenvlak).

Overige kleden

Alle eenden ruien na de broedtijd alle veren en verliezen met de name alle slagpennen in een keer. Zo ook de pijlstaarten die dan een korte rijd niet kunnen vliegen en dan is het belangrijk om niet op te vallen. In deze ruiperiode hebben de eenden een soort tussenkleed, het eclipskleed genoemd. De eenden verliezen dan hun prachtige kleuren en tekening en kleuren dan tijdelijk bruin. Niet opvallen is dan van levensbelang. Bij de pijlstaart man kleurt in die periode de snavel lichtblauw met in de lengterichting over de snavel een scherp begrensd zwart middenvak of culmen genoemd.

Kenmerkend gedrag

Door hun grootte en geholpen door hun lange nek kunnen pijlstaarten net in wat dieper water foerageren dan andere grondeleenden. Ze eten zaden en planten die ze op de bodem vinden en je ziet ze dan met hun achterlijf uit het water steken met de lange staartveren recht omhoog gestoken. Daarmee is de pijlstaart al van ver te herkennen, nooit in hele grote groepen zoals wintertalingen, krakeenden of smienten maar meestal in koppeltjes of in kleine groepjes van een of enkele tientallen exemplaren. Het zijn rustige sociale eenden die ook in de vlucht met hun elegantie een zekere kalmte uitstralen.

Gelijkende soorten

De wilde eend komt vanwege zijn formaat nog het dichtstbij de pijlstaart. Het is eveneens een grote grondeleend en in dezelfde habitat als de pijlstaart te vinden. Voor wat dat betreft houden de overeenkomsten verder wel op. De wilde eend is een wat meer gedrongen eend en ook mist de wilde eend de lange staart. Het vrouwtje wilde eend lijkt wel wat op een vrouwtje pijlstsaart met als grootste verschillen de oranje snavel en poten die bij de pijlstaart juist grijs zijn.

Wist je dat?

• Pijlstaarten tot de snelste vliegers onder de eenden hoort en ook extreem grote afstanden kunnen afleggen. Pijlstaarten vliegen gemiddeld genomen tussen de 65 en 80 km per uur. Maar tijdens de trek kan een pijlstaart snelheden van boven de 90 km per uur bereiken. Hij heeft dit wel te danken aan zijn lange slanke vleugels en zijn gestroomlijnde lichaam.
• Pijlstaarten op alle werelddelen voorkomen behalve in Australië?