Zo herken je de patrijs

Kenmerken

Patrijzen zijn standvogels en zijn dus hier het hele jaar aanwezig en trekken in de winter niet weg. Ze leven met name in het kleinschalige halfopen agrarische landschap met ruige stroken, slootkanten en dijken. Patrijzen leven vooral in dekking en broeden op de grond in de dichte vegetatie en hebben grote legsels van soms wel vijftien eieren. De jongen leven vooral van insecten terwijl de volwassen vogels met name plantaardig voedsel eten. De aanwezigheid van voldoende insecten is voor de overleving van de jonge patrijzen een voorwaarde en daar gaat het de laatste jaren mis. Door de intensieve landbouw zijn nog maar weinig kruidenrijke weides en akkers met voldoende insecten over.

Verenkleed

Kleed man

Patrijzen hebben een enigszins gedrongen postuur met een kleine ronde kop. De korte snavel is licht gekleurd en het oog is zwart. De wenkbrauwstreep is bij mannetjes net als het gezicht oranje gekleurd. De gebandeerde vleugels zijn rond en kort en opvallend sterk getekend. De buitenste staartpennen zijn kastanjerood en vooral goed zichtbaar als de patrijs opvliegt. Op de buik is bij het mannetje een grote uniform donkerbruin gekleurde vlek te zien. De nek, hals en borst zijn bij het mannetje weinig getekend en grijs gekleurd.

Kleed vrouw

Vrouwtjes patrijzen hebben een veel kleinere bruine buikvlek dan een mannetje maar kan ook geheel afwezig zijn. De kop van het vrouwtje is vergeleken met die van een mannetje vrij duidelijk gestreept. Ook de grijze hals en borst zijn grover getekend dan bij een mannetje. De vleugels hebben meer tekening dan de vleugels van mannetjes en zowel de binnen- als de buitenvlag hebben duidelijke smalle witte banden.

Juveniel kleed

Een juveniele patrijs of eerste kalenderjaar patrijs heeft duidelijke gestreepte, bruine bovendelen en nek en mist de oranjebruine en kastanjerode veren van een adulte patrijs. De juveniele veren zijn wit gebandeerd en in oktober zijn deze veren volledig geruid naar een adultachtig kleed. Alleen de twee buitenste handpennen(P9 en P10 genoemd) worden niet geruid en worden behouden tot in het voorjaar van het tweede kalenderjaar. Alle hoendersoorten behouden deze twee handpennen tot het tweede kalenderjaar.

Kenmerkend gedrag

Patrijzen laten zich niet makkelijk zien en leven goed verborgen in de wat ruigere vegetatie. Bij onraad drukken ze zich tegen de grond en pas op het allerlaatste moment vliegen ze met veel kabaal op. Ze maken met hun snelle vleugelslag, korte krachtige slagen afgewisseld met glijvluchten. Dit verrassingsgedrag helpt om roofdieren te verrassen en zo te ontsnappen. Patrijzen foerageren samen en waarschuwen elkaar bij onraad, dit groepsgedrag verhoogt de overlevingskansen.

Gelijkende soorten

De kwartel is net als de partrijs ook een hoender en lijkt qua postuur ook op een patrijs alleen is hij veel kleiner. Een kwartel is ongeveer zo groot als een spreeuw terwijl een patrijs ongeveer zo groot is als een houtduif. Net als de patrijs is de kwartel ook erg schuw en erg moeilijk te zien. In tegenstelling tot de patrijs trekken kwartels in het najaar wel weg en arriveren pas in april weer in ons land. Kwartels hebben nog meer dan patrijzen een voorkeur voor ruig, kruidenrijk en vooral extensief bewerkt agrarisch gebied.

Wist je dat?

• De gemiddelde levensduur van een patrijs ongeveer 7 jaar is?
• Ooit tienduizenden broedparen in ons land leefden? Tegenwoordig gaat het om minder dan duizend vogels en staat de soort niet voor niets op de Rode Lijst.