Zo herken je de koekoek

Kenmerken

In de vlucht doet het silhouet van een koekoek enigszins denken aan een valkachtige roofvogel. De vleugels zijn puntig en de staart is lang en recht en de koekoek heeft net als een valk een snelle vleugelslag. De tekening van de onderdelen van de blauwgrijze koekoek doen juist weer denken aan een sperwer die ook grijs gekleurd is. De koekoek zit vaak hoog in een boom op een open plek met vrij uitzicht zodat zij de waardvogels goed in de gaten kan houden. Het koekoek vrouwtje is een broedparasiet en legt haar eieren in het nest van de waardvogel. Ze haalt een ei uit het nest van de waardvogel en legt dan binnen enkele seconden haar ei daarvoor in de plaats. De waardvogel broedt het verder uit en neet de opvoeding voor haar rekening.

Kleed man

Kenmerkend voor een mannetje is de diep doorlopende blauwgrijze borst die scherp begrensd is met de gebandeerde onderdelen. De buik is tot de anaalstreek gebandeerd en bij de anaalstreek en onderstaartveren steeds spaarzamer gebandeerd. De bovendelen en kop zijn uniform blauwgrijs gekleurd. De volle staart is lang donker gekleurd. De vrij korte poten zijn geeloranje van kleur. De iris van het mannetje is heldergeel van kleur in tegenstelling tot het meer donkere oog van een vrouwtje.

Kleed vrouw

Een adult vrouwtje is goed te herkennen aan bijvoorbeeld het donkere oog en de spaarzaam getekende onderstaartdekveren en anaalstreek. Ook valt op dat de hals en borstveren veel korter zijn dan bij het mannetje. Het uniform grijze deel loopt daardoor veel minder ver door naar beneden waardoor de bandering vaak hoger oploopt tot soms zelfs tot aan de keel rijkt. De bovendekveren en vleugelveren zijn bij een vrouwtje voorzien van een fijne lichte karteling.

De schaarsere maar niet zeldzame bruine variant lijkt oppervlakkig op een juveniele koekoek maar er zijn duidelijke verschillen te onderscheiden. Zo is de iris lichtgekleurd terwijl de iris van een juveniele vogel donker is. De bruine koekoek is donkerder op de bovendelen is ook gebandeerd maar mist de witte veertoppen van een juveniele vogel en een bruin vrouwtje heeft ook geen witte nekvlek.

Juveniel kleed

Juveniele koekoeken zijn variabel in de grondkleur en mate van bandering. De bovendekveren hebben witte veertoppen en achter op de kop zit een opvallende witte vlek. Alleen de juveniele koekoek heeft een geheel donkere iris die gedurende het eerste levensjaar verkleurt naar een meer honingkleurige iris en lijkt daarmee op veel adulte vrouwtjes. Een eventuele verwarring met adulte bruine vrouwtjes speelt alleen vanaf de nazomer omdat in het voorjaar nog geen juvenielen zijn.

Kenmerkend gedrag

Vrouwtjes koekoeken specialiseren zich op een bepaalde waardvogel(een vogelsoort of vogelfamilie waarbij een ei in het nest wordt gelegd). Je hebt bijvoorbeeld koekoeken die hun eieren uitsluitend bij kleine karekieten in het nest leggen. Andere waardvogels waar de koekoek eieren in het nest legt zijn bijvoorbeeld heggenmussen, rietzangers, kwikstaarten en graspiepers. In het broedseizoen legt de koekoek ongeveer 25 eieren in de nesten van de waardvogels. De eieren lijken sprekend op de eieren van de waardvogel zodat de waardvogel niets vermoed. Een koekoeksjong verwijderd zodra het uit het ei is gekomen alle andere eieren of jonge vogels uit het nest van de waardvogel, die de jonge koekoek daarna verder opvoedt.

Gelijkende soorten

De tekening van het verenkleed van de sperwer heeft veel overeenkomsten met de tekening van het verenkleed van een koekoek. Borst en buik zijn ook lichtgrijs en gebandeerd. Bovendelen zijn ook uniform grijs gekleurd en ook het oog is lichtgekleurd, echter meer oranje dan geel zoals bij een koekoek. De poten zijn ook geel alleen wel langer dan die van een koekoek.

Wist je dat?

• Het favoriete voedsel vooral uit harige rupsen bestaat die meestal giftig zijn? Het gif kan geen kwaad omdat de koekoek een dikke beschermende laag op de maagwand heeft. De haren van de rups worden in een braakbal uit de maag verwijderd.
• Men in de Middeleeuwen dacht dat de koekoeken in de herfst in sperwers veranderden en pas in het voorjaar weer terug veranderden in een koekoek.?
• Een gezendere koekoek die op 18 mei in Suffolk(Engeland)arriveerde was daar al op 12 juni weer vertrokken om via Hoogstraten(België) naar het zuiden te vliegen. Een broedseizoen van nog geen maand!