Zo herken je de eider

Kenmerken

Eidermannen zijn opvallende eenden die met name in het prachtkleed een sterk contrasterend verenkleed hebben. De vrouwtjes zijn zoals veel andere eenden soorten onopvallend bruin gekleurd. Mannetjes zijn juist opvallend zwart-wit gekleurd met een groene halsvlek en roze borst. Eidereenden leven vrijwel uitsluitend op zout water en worden vrijwel nooit in het binnenland gezien. Nederland ligt aan de zuidgrens van het broedgebied waarbij met name op de Wadden wordt gebroed. Slechts een klein deel van de Nederlandse eiderpopulatie broedt in de Delta. In de winter nemen de aantallen overwinterende eiders flink toe.

Kleed man

Een adulte mannetjes eider heeft in het prachtkleed een zwarte flanken en buik(1) en witte rug(2). De borst(3) is zachtroze gekleurd die naar wit verloopt richting de kop. In de hals, nek en achterhoofd(4) is een opvallende zachtgroene vlek zichtbaar. De snavel(5) is lang en heeft een uitgesproken driehoekig profiel en de bovensnavel loopt vrijwel in een lijn door tot op het voorhoofd. De snavel is enigszins olijfgrijs gekleurd en bij meer noordelijke eiders is de snavel prachtig mosterdkleurig tot oranjegeel gekleurd. Ook deze noordelijke variant is hier voor de kust waar te nemen.

Kleed vrouw

Het verenkleed van een vrouwtje eider is uniform warmbruin gekleurd met op de borst en flanken een zwarte streping. Het verenkleed wordt gedurende het voorjaar naar de zomer toe steeds grijzer. In vlucht zijn op de vleugels twee beige of witte vleugelstrepen zichtbaar en dat is kenmerkend voor een adulte vrouwtjes eider. De snavelpunt is vaak lichtgekleurd en deze wordt donkerder in het voorjaar.

1e winterkleed

De rui van jonge mannetjes eiders in het eerste kalenderjaar verschilt sterk per vogel, dit komt door de sterk variabele ruitiming per individu. Juveniele vogels lijken in die periode op vrouwtjes eiders maar zijn wel wat doffer van kleur. De lichaamsrui begint bij de kop(m.u.v. de kruin), borst en flank waar de lichaamsveren nog juveniel zijn. Deze juveniele veren worden vaak nog behouden tot diep in het aanstaande voorjaar. De overige lichaamsveren worden dan al wel geruid. Eerste kalenderjaar vrouwtjes eiders lijken daarentegen sterk op volwassen vrouwtjes en alleen op de vleugels zijn dan nog juveniele veren te zien.

Overige kleden

Zoals bij vrijwel alle eenden is ook het eclipskleed van een eider man onopvallend en is dofzwart van kleur. De opvallende witte flanken en zalmroze borst zijn dan ook onopvallend zwart gekleurd. Alleen bij volwassen exemplaren zijn nog enkele witte dekveren te zien. De nieuwe uitgroeiende tertials* zijn wit en laten zien dat het een mannelijk exemplaar is en dat de rest van de donkere veren ook op het punt van vervangen staan.

* Tertials zijn de 3 tot 5 armpennen die het dichtst aan de kant van het lichaam liggen. De vorm lijkt op die van een blad met een punt aan de top. Als de vleugel is gesloten, bedekken deze tertials de arm- en handpennen eronder en beschermen deze veren tegen slijtage.

Kenmerkend gedrag

Eiders leven van schelpdieren, krabben en kreeftachtige zeedieren die ze al duikend op de zeebodem zoeken. Met de scherpe haak aan het uiteinde van de snavel kunnen ze de schelpdieren openbreken om bij het eiwitrijke voedsel te komen. Eiders zitten vooral op zee waar ze met name in de winter in grote groepen samenleven. In de vlucht valt op dat het een zware eend met een korte dikke nek is. Bij mannetjes eiders in de vlucht contrasteert de witte voorvleugel met de zwarte veerschachten. Eiders hebben een snelle vleugelslag en vliegen laag over de golven en zijn bij een ruwe zee vaak lastig waar te nemen.

Gelijkende soorten

Eiders zijn unieke eenden die in onze regio eigenlijk geen gelijkende soort kent. De zwarte zee-eend komt nog enigszins in de buurt als je het juveniele- en vrouwtjes kleed van de eider vergelijkt met het zwarte kleed van een zwarte zee eend. In de vlucht vertonen beide eenden wel enige gelijkenis. De zwarte zee-eend vliegt ook met een snelle vleugelslag laag over de golven. Beide eenden zijn met name aan de kust te vinden en zijn niet vaak in het binnenland te zien.

Wist je dat?

• Vrouwtjes eiders hun nest bekleden met de eigen donsveren, die vroeger ook door mensen verzameld werden als eiderdons voor dekbedden, kussen en kleding?
• Eiders ook mosselen heel door kunnen slikken, waarna ze in de sterke maag worden vermalen?