Onderdeel van Pixfactory

Op werkdagen voor 15.00 besteld, morgen in huis

Bonte Kraai

Corvus cornix

Deze opvallend getekende kraai zie je nog maar zelden in Nederland. Tot in de jaren tachtig van de vorige eeuw was het een redelijk veel voorkomende wintergast uit het noorden en oosten van Europa. Soms vormt de bonte kraai een broedpaar met de sterk verwante zwarte kraai en ontstaan er hybride vormen.

Bonte Kraai vliegt
Fotograaf: Daniele Occhiato

Verspreiding

Alleen op Vlieland werden broedgevallen vastgesteld, in twee atlasblokken. In 1998 vlogen twee jongen uit van een paar, bestaande uit een hybride vogel en een Zwarte Kraai, dat nestelde in het bosgebied Lange Paal. Een jaar later bracht een mengpaar (zuivere Bonte Kraai x Zwarte Kraai) drie jongen groot in de Kroon’s Polders. In 2000 was minstens één hybride vogel aanwezig in het zomerhalfjaar, maar ontbraken er aanwijzingen voor broeden (C. Zuhorn pers. med.). Het mogelijke geval in Zeeuws-Vlaanderen betreft een vogel die in het broedseizoen van 2000 geregeld met Zwarte Kraaien werd gezien op een vuilnisbelt bij Sluiskil (J.W. Vergeer pers. med.).

Vermoedelijk is het voorkomen iets omvangrijker dan de kaart aangeeft. Zuivere Bonte Kraaien zijn opvallende vogels, maar hybriden zijn wellicht over het hoofd gezien omdat niet alle waarnemers iedere ‘Zwarte’ Kraai zorgvuldig bekijken.

Veranderingen

De Bonte Kraai is in Nederland altijd een zeldzame, mogelijk onregelmatige broedvogel geweest. Nadat in de jaren veertig en vijftig van de 20e eeuw relatief veel broedgevallen bekend werden, is het aantal meldingen gedaald, ondanks een toegenomen waarnemerscorps. Het huidige voorkomen is dan ook magerder dan in 1973-77, toen de soort in 13 atlas­blokken werd aangetroffen. In vier blokken, op de Waddeneilanden en in de Noord-Hollandse duinen, ging het om waarschijnlijke of zekere broedgevallen, onder meer in hetzelfde Vlielandse blok als in 1999. Deze broedplaatsen werden opgegeven in de jaren tachtig of negentig. In de duinen bij Bergen en Schoorl zijn in de jaren tachtig hybriden gezien in de zomermaanden en broedde een mengpaar in 1985. De Boswachterij Schoorl huisvestte in 1993-94 1-3 paren, waaronder een zuiver paar; er vlogen ook jongen uit. Uit latere jaren ontbreken meldingen in het broedseizoen (Vogel 1994, C.F. Roobeek pers. med.). Op Texel hebben mengparen gebroed tot in 1981. Bejaging maakte een einde aan dit voorkomen, hoewel er tot in 1987 zomerwaarnemingen bekend zijn van gepaarde individuen (Dijksen 1996). Vlieland en Schiermonnikoog herbergden in 1979-83 overzomerende Bonte Kraaien (SOVON 1987) zonder aanwijzing voor broeden. Op Terschelling zijn in verschillende jaren mengparen gezien, tot in 1983 (Zwart 1985). Sindsdien zijn geen waarnemingen in het broedseizoen meer verricht, met uitzondering van een vogel in 1995. Broeden op Ameland is tijdens de vorige atlasperiode niet vastgesteld. In de jaren tachtig zijn daar in diverse jaren 1-2 mengparen gezien, of paren bestaande uit hybride vogels, en vlogen er ook jongen uit. In 1993 is voor het laatst een territoriaal paar ontdekt (Zwarte Kraai x hybride; Versluys et al. 1997, R. Engelmoer pers. med.). Het enige broedgeval in de jaren negentig buiten de Waddeneilanden en de Noord-Hollandse kust betreft een succesvol mengpaar bij Lauwersoog in 1994 (van Dijk et al. 1996). Het verdwijnen als broedvogel in de laatste decennia van de 20e eeuw valt samen met de enorme afname als wintergast in dat tijdvak. Landelijke wintertellingen in 1980-98 tonen zelfs een afname met ruim 90% (van Turnhout & Verstrael 1998, Bijlsma et al. 2001). In Noord-Duitsland zijn broedgevallen eveneens zeldzamer geworden en is de hybridiseringszone noordwaarts opgeschoven (Bauer & Berthold 1996).

Aantallen

Van een broedpopulatie is geen sprake meer. In 1998-2000 waren er hooguit 1-2 paren in Nederland waarbij zuivere Bonte Kraaien betrokken waren, naast enkele gevallen met hybride vogels. De geslonken instroom van wintergasten, waardoor steeds minder ‘bont bloed’ wordt aangevoerd, maakt het aannemelijk dat toekomstige broedgevallen nog zeldzamer zullen worden.

Laatste waarnemingen

Foto's