‘Heerlijk vind ik dat, die glasheldere drietonige zang’. Voor Nico de Haan is een in de winter zingende koolmees een voorbode van het voorjaar.
De Haan was gepassioneerd over vogels. Hij mocht er graag over vertellen en bereikte met zijn enthousiasme en kennis een breed publiek. En hij liet mensen zien waarom we natuur moeten koesteren en vogels beschermen. Nico de Haan overleed dit jaar. In zijn laatste boek Vogels herkennen komt alles waar hij voor stond samen. Hij laat met persoonlijke anekdotes en beschrijvingen over het gedrag zien wat alledaagse vogels eigenlijk heel bijzonder maakt. In Vogels herkennen bespreekt De Haan 45 meest voorkomende vogels van Nederland. De fraaie illustraties zijn van Elwin van der Kolk. Het boek is niet geschreven voor een snelle determinatie maar vooral om vogels beter te leren kennen.
Nico de Haan was voor velen een bekende persoonlijkheid door zijn verschijning op radio en tv en inzet voor Vogelbescherming. Hij was auteur van o.a. De gewiekste vogelgids (2021), De virtuoze vogelzanggids (2022) en Vogels: een leven lang (2023).
Leefwijze
Vogels herkennen is een toegankelijk en inspirerend boek waarin 45 in Nederland algemeen voorkomende vogelsoorten centraal staan. De meeste zijn niet ver van huis te zien, voor sommige zul je wat meer moeite moeten doen. Het boek gaat verder dan het benoemen van vogelsoorten. In plaats van een traditionele determinatiegids biedt het boek, naast informatie over het uiterlijk, gedetailleerde beschrijvingen over het gedrag en de leefwijze van deze vogels. Persoonlijke observaties en veel interessante weetjes over elke soort zijn vol enthousiasme beschreven. Over de paringen, hofmakerij en het overspel van heggenmussen. Over het gespierder worden van de maag van baardmannetjes om in de winter goed zaden te kunnen verteren. Over jonge koekoeken, die veel later dan de ouders op trek gaan en geheel zelfstandig hun weg vinden naar tropisch Afrika.
Beter kijken
De Haan laat zien waar je op kunt letten bij het zien van vogels in de tuin of tijdens een wandeling in de natuur. Hij beschrijft waar elke soort te vinden is en wat er te zien valt of te horen. Hij maakt duidelijk dat vogels kijken vooral begint met goed kijken. Bijvoorbeeld over de merel, waarvan jonge mannetjes het juveniele bruin steeds verder vervangen voor zwarte veren en tegen de herfst kunnen verrassen door een bruine kop bij een verder zwart verenkleed. De Haan weet zijn bewondering voor elke soort over te brengen, alsof elke soort zijn favoriet was. De verwondering werkt aanstekelijk en moedigt de lezer aan om op nieuwe dingen letten en beter naar deze soorten te kijken.
Luisteren
In Vogels herkennen wordt naast gedrag ook veel verteld over de roep en zang en wanneer deze worden ingezet. Vinken hebben met hun zang (de ‘vinkenslag’) verschillende dialecten en onderscheiden daarmee hun buurman van een indringer. Koolmezen kennen tientallen verschillende deuntjes en kunnen daarmee de indruk wekken dat er verschillende vogels en dus ook territoria dicht op elkaar zitten. Een bijzonder fenomeen is als tegen het voorjaar een groep koperwieken aan het zingen slaat. Een enkele vogel start en al snel volgt de hele groep en hoor je het overweldigende door elkaar zingen.
Aan de slag
Aan het eind van elke soortbespreking staat in de rubriek Wat opvalt een korte opsomming van aandachtspunten waar je op kunt letten bij het kijken naar vogels. Het is, vooral voor een beginnende vogelaar, een handige samenvatting van de beschreven weetjes. Maar dat vinken vroeger in kooitjes werd gehouden en dat ‘de oogjes werden weggebrand of dichtgeschroeid, om ze vaker te laten zingen’ had ik liever niet geweten.
Elke soortbespreking sluit af met enkele opdrachten, zoals ‘probeer het liedje van de grote lijster na te zingen’ of ‘maak een fietstocht van een uur en registreer het aantal fitissen’. Na de inspirerende teksten lijkt het me wat overbodig om mensen aan te moedigen naar buiten te gaan en naar vogels te gaan kijken en luisteren.
Inspirerend
Vogels herkennen is vooral bedoeld voor natuurliefhebbers die vogels in hun tuin of tijdens een wandeling beter willen leren kennen. Het boek gaat verder dan het benoemen van vogelsoorten. Bij iedere vogel vertelt De Haan eigen ervaringen en interessante weetjes over gedrag, voedsel, leefgebied en bijzondere eigenschappen. Met Vogels herkennen heeft hij een toegankelijk en inspirerend vogelboek geschreven. Een boek dat uitnodigt om naar buiten te gaan en vogels om je heen bewuster te bekijken.
Nico de Haan. Vogels herkennen. 45 vogelportretten. Kosmos uitgevers, Utrecht/Antwerpen, 2026. 248 blz. € 25,–. O.a. verkrijgbaar bij PiXLife Nature Xperience.
