Recensie: van korhoen tot kraanvogel

Zestig jaar broedvogels tellen in Zuidwest-Drenthe.

‘Na een eerste vogeltelling heb je het idee dat de vogelaantallen de ‘normale’ vogelstand weerspiegelen en dat daar in de komen de jaren niet veel aan zal veranderen. Dat pakte anders uit.’ Dit schrijft Arend van Dijk over zijn eerste telling in 1967. Niet alleen bleken de aantallen broedvogels sterk te fluctueren, er werden ook steeds weer jaren met telgegevens aan toegevoegd. Dit resulteerde in een unieke reeks van broedvogeltellingen in Zuidwest-Drenthe over een periode van bijna 60 jaar, bijeengebracht in het boek Van Korhoen tot Kraanvogels. Dit boek geeft een unieke inkijk in de veranderingen van het landschap en wat dat betekende voor 186 soorten broedvogels.
Arend van Dijk (1948) is auteur van diverse vogelboeken en talrijke vogelartikelen over Drenthe en werkte jarenlang bij Sovon.

Levenswerk

Na de start in 1967 volgden nog vele tellingen van broedvogels in Zuidwest-Drenthe, een omvangrijk gebied van 231 km 2 met het Dwingelderveld, Holtingerveld en (een deel van het) Drents-Friese Wold. Eerst werd door Arend van Dijk alleen geteld, later bijgestaan door Joop Kleine en anderen. Gemiddeld meer dan 600 uur tellen per jaar, voornamelijk van maart-juni. Een ongekende prestatie. Deze lange tijdsreeks data geeft een unieke inkijk in de veranderingen van aantallen en verspreiding van alle broedvogels van Zuidwest-Drenthe.
Van Korhoen tot Kraanvogel bevat een schat aan informatie. In het boek wordt uitgebreid beschreven hoe het landschap is veranderd en wat dit betekend heeft voor de verschillende soorten broedvogelpopulaties. In de gedetailleerde soortbesprekingen worden 186 soorten besproken met informatieve kaarten en grafieken en prachtige foto’s. Het is een plezier om door het fraai vormgegeven boek te grasduinen.

Verdwenen en verschenen

De toe- en afname van broedvogels kan gerelateerd worden aan veranderingen in het landschap. Het Drentse landschap is vooral bekend om zijn heide maar omvat ook bossen en agrarisch gebied. Op de heide verdween het korhoen maar o.a. door ander beheer en vernatting kwam daar nachtzwaluw, grauwe klauwier en kraanvogel

voor terug. In de bossen verdwenen ransuil en zomertortel. De bossen werden ouder en meer gemengd en daardoor verschenen appelvink, bosuil en rode wouw. Door ruilverkaveling en intensivering in de landbouw verdwenen soorten als grutto en wulp. Ook watersnip en grauwe kiekendief verdwenen hier. Nieuwe natuur is uit de productie genomen landbouwgrond om deze te herinrichten met betere waterhuishouding en schrale vegetatie. Nieuwe natuur samen met natte heide waren belangrijk voor de toename van watersnip, paapje en waterral. Ook kleine plevier, sprinkhaanzanger en blauwborst gedijen hier bijzonder goed.

Omvangrijke avifauna

Alle broedvogels tellen in Zuidwest-Drenthe gedurende bijna 60 jaar is een ongekende prestatie. Van Korhoen tot Kraanvogel geeft een unieke inkijk in de veranderingen van het landschap en wat dat betekende voor 186 soorten broedvogels. Tegen de achtergrond van intensivering in de landbouw en verdroging van de heide verdwenen kemphaan, grutto en korhoen. Later gaven nieuwe natuur en natte heide ruimte voor groeiende populaties van grauwe klauwier, draaihals en kraanvogel. En daarmee herbergt Zuidwest-Drenthe een 26-40 procent van de Nederlandse populatie van deze drie iconische soorten. Van Korhoen tot Kraanvogel is een omvangrijke avifauna over de veranderende vogelwereld in dit bijzondere landschap van Dwingelderveld, Holtingerveld en Drents-Friese Wold.

Arend J. van Dijk. Van Korhoen tot Kraanvogel. Zestig jaar broedvogels tellen in Zuidwest-Drenthe. Uitgeverij Noordboek, Gorredijk, 2025. 384 blz. € 34,90.