Fotograaf van de Maand – maart 2026

Fotograaf van de maand – maart 2026: Ben Reitsma.

(bijschrift introductiefoto: Bijgaand schilderij is gemaakt door een werknemer die tevens ook beeldend kunstenaar is. Het is wel leuk dat hier de drie aspecten naar voren die in de introductie worden genoemd: vogels, kunst en wetenschap.)

1.      Wie ben jij? Vertel eens iets over jezelf. Wie ben je, waar woon je, wil je iets vertellen over je leeftijd, beroep, je apparatuur. Heb je een website, dan kun je die hier ook noemen.

Leuk om voorgedragen te worden als vogelaar van de maand, met dank aan Johan Horneman. Voor mij is het een leuke exercitie om zo eens op je bezigheden als vogelaar te reflecteren.

Mijn naam is Ben Reitsma en ik word binnenkort 73 jaar. Ik ben getrouwd, al bijna 40 jaar en heb twee kinderen. Van origine ben ik een klinisch psycholoog/psychotherapeut. Mijn interesse was en is nog steeds: de werking van onze hersenen in relatie tot onze gezondheid, een neurowetenschappelijke oriëntatie die in mijn werk centraal stond.

In het begin van mijn ‘carrière’ heb ik gewerkt bij de Medische Faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen als universitair docent, wetenschappelijk onderzoeker en als clinicus. Die laatste functie werd in het Academisch Ziekenhuis Groningen verricht (later het UMCG). Vanaf 2000 ben ik geleidelijk aan steeds meer als een zelfstandige gaan werken. Uiteindelijk had ik een middelgrote (Medische) Instelling voor Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) in Groningen.

In 2018 heb ik dit bedrijf verkocht maar ik ben nog tot halverwege 2022 in het bedrijf werkzaam geweest als werknemer. Sinds een kleine vier jaar ben ik dus een ‘pensionado’, wat overigens uitstekend bevalt. Oorspronkelijk wilde ik militair vlieger worden en toen dat niet doorging omdat ik brildragend werd, beeldend kunstenaar. Ik was echter te jong om toegelaten te worden tot de kunstacademie. Uiteindelijk ben ik dus maar psychologie gaan studeren. Overigens heb ik in deze studieperiode ook nog een ‘blauwe maandag’ op de kunstacademie gezeten. Maar al gauw bleek dat beide studies qua tijd nauwelijks te combineren waren. Ik ben toen mijn “kunstzinnige neigingen” maar gaan zoeken in de fotografie.

Pas veel later (2007) ben ik alsnog gaan vliegen als privévlieger. Zo kwam alles dus nog bij elkaar.

Talloze keren heb ik gevlogen bijvoorbeeld boven de wadden (inclusief de Duitse eilanden), onvoorstelbare en erg mooie ervaringen.

Al ruim veertig jaar wonen wij op het Groningse platteland, vlak tegen de Friese grens. Naast ‘vogelen’ heb ik onder andere tuinieren als hobby. Inmiddels is de tuin, met vier vijvers, redelijk volgroeid met tal van boomsoorten, struiken en planten. Het is zo ook steeds meer een oase voor vogels geworden. Sinds vorig jaar heb ik ook eigen kijkhut met een vogelvijver. De foto van de ijsvogel is vanuit deze hut genomen. Heel bijzonder om zulke mogelijkheden in je eigen tuin te hebben. In de afgelopen jaren heb ik ongeveer zeventig soorten vogels in de tuin of vanuit de tuin waargenomen, variërend van goudhaantjes tot zeearenden. Jaarlijks heb ik een broedend paar torenvalken in de tuin. Inmiddels hebben ze alweer bezit genomen van de nestkast. Mijn gazon wordt momenteel geperforeerd door woelmuizen. Een bijzondere waarneming deze laatste dagen is wel dat de torenvalken vanuit de nestkast naar beneden duiken en de muizen uit het gazon ‘plukken’. Nog een blijk van de vogelrijkdom rondom huis: een houtsnip schrok kennelijk van een overkomende helikopter en vloog vanuit het slootje naast ons huis met een rotgang tegen onze voordeur. Vanwege die harde knal ging ik es kijken en trof op de stoep een houtsnip aan die echter opvloog om daarna voor ons huis op het grindpad terecht te komen. Daar bleef hij een tijd verdwaasd zitten. Toen de vogel er na een tijdje nog zat probeerde ik hem op te pakken, eerst vertrouwde hij nog op z’n schutkleuren naar toen ik hem wilde oppakken vloog ie weg. Ik hoop maar dat het bij een hersenschudding is gebleven. Elk jaar zit er in de winter op die plaats een houtsnip in de slootkant, waarom steeds juist daar? De natuur heeft zo z’n geheimen.

2.      Hoe en waarom ben je in de vogelfotografie verzeild geraakt? Doe je nog aan andere vormen van fotografie? Hoe lang fotografeer je al?

In 2014 besloten we in het voorjaar naar Lesbos te gaan voor een korte vakantie. Ik had gehoord dat dit eiland bekend was bij vogelaars vanwege de voorjaarstrek maar dat er ook volop orchideeën te vinden waren. Mocht het wat tegenvallen met de vogels dan waren de orchideeën er nog, zo redeneerden we. In de zeventig en tachtiger jaren fotografeerde ik wilde planten met een bijzondere voorkeur voor orchideeën. Bij toeval belandden we op Lesbos in een hotel dat volledig gevuld was met vogelaars, vooral veel Engelse. Het was ook toeval dat we een kamer hadden naast een Nederlands echtpaar waarvan de man een gerenommeerd vogelaar was. Hij introduceerde mij zo in de wereld van de fotograferende vogelaars. Mijn vrouw dacht dit niet ik voldoende geduld zou kunnen opbrengen voor deze bezigheid. Ze bleek dit echter (gelukkig) niet goed te hebben ingeschat. Mijn geduld werd het meest op de proef gesteld toe ik een keertje veertien uur in een hutje van 1 kubieke meter ‘opgesloten’ werd en er alleen bij zonsopgang en zonondergang enige activiteit viel waar te nemen (grote trap). Het verbazingwekkende was dat mijn brein in een soort van ‘pauzestand’ ging staan zonder echter alertheid verliezen. Je werd als het ware één met het ritme van je omgeving. Er was geen ruimte voor ongeduld! De volgende dag merkte ik wel dat mijn brein een superprestatie had verricht. Het blokkeren van informatie kostte het brein erg veel energie en ik was de volgende dag volledig uitgeput. Na Lesbos ben ik al gauw het ‘veld’ ingegaan en dat is tot op heden zo gebleven. Vooral de eerste jaren van mijn ‘ontdekkingstocht’ waren fantastisch. Ik had eigenlijk niet verwacht dat er zoveel vogelsoorten in mijn omgeving te fotograferen waren.

Overigens dateert mijn interesse in vogels al vanuit mijn lagere schoolperiode. In die jaren kreeg je bij Rizzla vloeipapier vogelplaatjes cadeau die vervolgens in een bijbehorend ‘album’ konden wordt geplakt. Uiteindelijk waren er vier albums met in totaal 200 ‘soortbeschrijvingen’ waarvan de helft betrekking had op ‘exotische vogels’ (volièrevogels dus). Mijn grootouders hadden een Peterson Vogelgids waarin ik veelvuldig zat te kijken. Soortnamen als ‘Kwak’ en ‘Jan van Gent’ triggerden mijn verbeelding en wat de denken van “Lori van de Blauwe Bergen”? in die periode woonden we in een klein dorpje op het Friese platteland. Ik was met mijn vader en ook mijn vriendjes veel te vinden in de omringende natuur en op het nabijgelegen meer. In diezelfde periode raakte ik ook geïnteresseerd in de militaire luchtvaart. Op mijn twaalfde kreeg een fotocamera (Agfa-click/clack) om zo vliegtuigen te kunnen fotograferen. Helaas was een 50mm lens en een maximale sluitersnelheid van 1/125 onvoldoende om overtuigende foto’s van Starfighters te kunnen maken. Ik werd echter wel de fotograaf die onze gezamenlijke vakanties met het gezin en/of de familie vastlegde. Enige jaren later, ik was net als student in Groningen komen wonen, kreeg ik van mijn vriendin (en latere partner) een Russische spiegelreflexcamera (Zenith) met verschillende objectieven in bruikleen, een loodzware kast. Vanaf dat moment begon mijn fotograferen een meer serieus karakter te krijgen, met name toen ik op een logeeradres een doka tot mijn beschikking kreeg. Al gauw had ik mijn eigen doka; het begin van fascinerende bezigheid. Met mijn aanstelling aan de RUG kwam er ook budget voor betere camera’s. Ik werd eerst een Nikon liefhebber maar toen bleek dat Canon camera’s een betere, snellere autofocus hadden ben ik overgestapt op dit merk. Al in mijn studietijd werd ik lid (en later een bestuurslid) van een Groninger fotoclub (Trefshot). Na twee lange vakanties in het westen van de Verenigde Staten (1983 en 1984) had ik o.a. duizenden zwart-wit negatieven waaruit ik 100 zwartwit foto’s (met name landschappen) selecteerde voor een eigen expositie.

3.      Wat vind je leuk aan het fotograferen van vogels? Zijn er ook minder leuke kanten aan?

Ten eerste: omdat ik geïnteresseerd ben in vogels geeft dit ook richting aan mijn bezigheden in de natuur. Het liefst vogel ik in mijn eentje, hooguit met een goede kennis. Het fotograferen van vogels vormt steeds weer een uitdaging en het geeft veel voldoening, als je een bepaalde techniek/tactiek hebt bedacht om een bepaalde situatie vast te leggen, wanneer het dan uiteindelijk lukt met uiteraard als resultaat een foto die je al in gedachten had. Ik erger me vaak aan die situaties waarin veel vogelaars elkaar verdringen voor dat ene plaatje met allerlei nare gevolgen als resultaat. 

Aan de andere kant: ik heb ook veel leuke medefotografen leren kennen.

4.      Heb je je ergens in gespecialiseerd? Wat kenmerkt jouw foto’s?

Eigenlijk heb ik niet een specifieke voorkeur voor een bepaalde vogel(soort) of type foto. Mijn fotografie van vliegtuigen, het vliegtuig zo groot mogelijk in het beeld te plaatsen met zo weinig mogelijk achtergrond, had wel tot gevolg dat ik, als de mogelijkheid zich voordeed, geneigd was om een vogel zo groot mogelijk in beeld te brengen. Dat past een beetje bij mijn behoefte om de vogel zo gedetailleerd mogelijk in te laten zien. Je zou dit kunnen omschrijven als een vorm van registratie- of documentatiefotografie. De laatste jaren neem ik wat meer van de habitat mee, maar vaak enigszins geabstraheerd, zodat er iets van vervreemding optreedt. Eerst deed ik dat met de vogel nog steeds vrij groot in beeld, maar gaandeweg wordt de vogel wel steeds wat kleiner in het beeld en neemt het fotografische, de fotografische zeggingskracht van de foto toe. Cruciaal vind ik wel dat op een ‘vogelfoto’ op z’n minst de soort herkenbaar moet zijn. 

5.      Hoe werk je meestal? Vanuit de auto? Vanuit een schuilhut? Wandelend?

In Nederland ‘werk’ ik vaak vanuit de auto, soms vanuit een hut. Dat geldt eigenlijk alleen wanneer er op een andere manier nauwelijks een foto van de beoogde soort te maken valt. Het liefst loop ik een bepaald gebied in om daar verscholen (soms met behulp van een camouflagenetje) te fotograferen. Het mooiste dat je in het vrije veld kan overkomen is een onverwachte ontmoeting met een vogel, bijvoorbeeld toen ik op kwelders ineens werd overvallen door een dichte mist en er plotseling een velduil landde op een paaltje op niet meer dan twee meter afstand. Bewegingsloos heb ik ongeveer tien minuten van deze mooie soort kunnen genieten, uiteraard zonder een foto te kunnen maken.

6.      Hoe probeer je verstoring van de natuur te voorkomen?

Door afstand te houden. Als ik merk dat ik te dichtbij ben (bijvoorbeeld als de vogel aarzelt om terug te keren naar zijn nest) trek ik mij terug. Vooral sinds de corona-periode is het aantal vogelaars fors toegenomen en wordt het steeds meer ‘dringen’ geblazen. Ik hoorde net dat er in een dorpje een weg veranderd is in een éénrichtingsweg om zo de stroom vogelaars te reguleren die afkwamen op de aldaar verblijvende velduilen!

7.      Wat zijn je favoriete gebieden of landen?

Hoewel ik geen specifieke voorkeuren hebben ga ik wel jaarlijks naar Spanje en dan met name naar Extremadura. In mijn directe omgeving is het Lauwersmeergebied inclusief de waddenkust mijn favoriete gebied, maar binnen een uur rijden zijn talloze alternatieven, bijvoorbeeld de Onlanden, De Alde Feanen en Het Oldambt.

8.      Wat zou je nog graag willen doen op vogelfotografie-gebied? Welke foto wil je nog maken?

Een fotoreis maken naar Midden- of Zuid-Amerika, Gambia en/of Australia staat hoog op mijn wensenlijstje. Een andere wens is ooit een serie van kolibriesoorten te maken, voor mij fascinerende vliegers met meestal een oogverblind verenkleed. Je moet je dromen tenslotte koesteren.

9.      Heb je nog een leuk verhaal over je fotografie-avonturen?

Leuk was het niet bepaald die keer dat ik in Spanje vroeg op de ochtend naar een hooggelegen hut werd gebracht (+/- 1950 meter hoogte) om daar Steenarenden te fotograferen. De hut was zo gesitueerd dat de wind pal op hut was gericht en die wind was nogal heftig (minimaal kracht 5) en de hut was bepaald niet winddicht. Door al die kieren tochtte het in de hut als een malle. Als je bedenkt dat de buitentemperatuur rond het vriespunt lag kun je je misschien voorstellen dat het na enige tijd bijna niet meer uit te houden was, maar ik zou pas tegen de avond weer worden opgehaald. Het zag er dus niet goed uit. Door noodgedwongen op de ‘plaats’ in elkaar gedoken, hard te gaan lopen, kon ik enigszins op warmte blijven. Al ‘joggend’ heb ik op deze manier nog een aantal leuke foto’s van Steenarenden kunnen maken.

Een magisch moment maakte ik zo’n zes jaar geleden in het Krugerpark (graslanden rondom Satara) mee, toen na een urenlange tocht over een onverharde weg, zonder dat ik iemand tegenkwam, er ineens een zwerm, ik schat een kleine honderd, Amoer-valken al jagend over mij heen vlogen, de helft knabbelend op een grote sprinkhaan.

10. Welke rol speelt Birdpix voor jou als fotograaf?

Birdpix heeft mij geholpen in mijn ontwikkeling als vogelfotograaf, door zowel de reacties van de moderatoren als het commentaar van andere leden, maar ook door de foto’s van anderen. Tegenwoordig ben ik niet zo actief meer op de sociale media, inclusief Birdpix. Boeiend is wel de ontwikkeling op het gebied van camera’s en bijvoorbeeld aanvullende software voor ruisonderdrukking en verscherpen. Inspirerend vind ik ook de serie ‘Wildlife Photographer of the Year Portfolios’, waarin foto’s staan waar je alleen maar van kunt dromen.

11. Wat zijn jouw tips voor andere vogelfotografen?

Wat zou ik willen zeggen (tegen met name de beginnende vogelfotograaf): “geniet zo veel mogelijk van het in de natuur zijn, observeer het gedrag van de vogels om je heen en bedenk een setting waarin je een vogel wilt vastleggen”. Tip: check vooraf je camera-instellingen zodat je niet verrast wordt door verkeerde instellingen. Het is belangrijk dat je tevreden bent over je eigen foto’s en niet al te kritisch bent tegenover jezelf. Bedenk dat er voldoende topfoto’s van vogels zijn en dat het geen zin heeft om te willen wedijveren. Je zult vanzelf bemerken dat je je geleidelijk aan ontwikkelt als fotograaf van vogels en dat dit een bron van voldoening kan zijn.

12. Wat vind je je beste foto, en vertel er eens iets over? Hoe en wanneer heb je hem gemaakt?

Eigenlijk heb ik geen favoriete foto maar de foto van de ‘velduil met de haas’, heeft voor mij verschillende fotografische kwaliteiten waarbij het ‘verhalende’ aspect van de foto bepalend is. De foto is gewoon vanuit de auto genomen (Friese kwelderlandschap).

13. Wie wil je benoemen tot fotograaf van de komende maand, en waarom?

Het lijkt me wel leuk om nader kennis te maken met een naamgenoot, die bovendien vaak in mijn ‘omgeving’ opereert en qua stijl niet erg veel van mijn benadering verschilt. Voor de volgende maand zou ik dus graag Hans Reitsma willen voordragen als fotograaf van de maand.